Czym jest cover?

10 cze 2009 autor: Tomasz Bakalarz

vinyl2

Od wielu lat początkujący artyści rozpoczynają swoją karierę od wykonywania piosenek innych, renomowanych zespołów. Dla sztuki jest to zabieg jak najbardziej pożądany, z uwagi na bezkompromisowość młodych twórców. Co innego dla ekonomicznych interesów renomowanych artystów. Swoboda twórcza musi podlegać pewnym ograniczeniom wynikającym z prawa autorskiego.

Czym jest cover? Bez wątpienia jest to utwór w rozumieniu prawa autorskiego, a więc przejaw działalności twórczej człowieka o indywidualnym charakterze w dostateczny sposób ustalony. Odtworzenie cudzego utworu muzycznego musi więc posiadać pewny wyraz indywidualności i twórczości, zawierać tzw. osobiste piętno twórcy, w czym przejawia się odrębność coveru.

Artysta w sposób swobodny może dokonywać adaptacji, opracowania cudzego utworu w postaci coveru. Problem wiąże się z rozporządzaniem i korzystaniem z własnego utworu, stworzonego na bazie wcześniejszego dzieła. Cover jest utworem zależnym – opracowaniem, adaptacją, o której stanowi art. 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Rozporządzanie i korzystanie z opracowania zależy od zezwolenia twórcy utworu pierwotnego (prawo zależne), chyba że autorskie prawa majątkowe do utworu pierwotnego wygasły. Zakres uprawnień do utworu zależnego określił m.in. Sąd Najwyższy. „Wykonywanie zależnych praw autorskich zależy od treści zezwolenia twórcy oryginału. Jeżeli kontrahent umowy o przeróbce dzieła nie wykona uzgodnionych z twórcą warunków tej przeróbki, to jego zależne prawo autorskie może być kwestionowane. ”  Naruszeniem prawa będzie więc umieszczanie np. na portalu youtube.com coverów wykonywanych przez amatorskie zespołu bez zgody twórców utworu pierwotnego. W taki sposób korzystając z utworu zależnego zostają naruszone autorskie prawa majątkowe twórcy utworu pierwotnego. Choć powyższe rozwiązanie wydaje się dość radykalne jest jak najbardziej zgodne z literą prawa i nie znajduje ono wyłączeń ani w dozwolonym użytku, ani w darmowej prezentacji utworu. Wykonywanie coverów bez zgody pierwotnego wykonawcy może również wiązać się z naruszeniem osobistych praw autorskich a mianowicie z prawem do integralności utworu – linii melodycznej. Zezwolenie nie musi być udzielane bezpośrednio twórcy zależnemu. Może być przyznane na rzecz przedsiębiorstwa, agencji lub innego podmiotu trudniącego się rozpowszechnianiem utworów, z tym że twórca macierzysty może zastrzec sobie prawo ostatecznej decyzji w kwestii osoby dokonującej opracowania .

Autor coveru może realizować niezależnie od twórcy pierwotnego swoje prawa autorskie zakazowe, tj. podnosić roszczenia przeciwko osobom trzecim naruszającym jego prawa, np. bez zezwolenia dokonują dalszego rozpowszechniania utworu.

Za cover nie możemy uznać utworu jedynie inspirowanego cudzą twórczością. Jest to jednocześnie sprzeczne z samą definicją coveru jako utworu w warstwie tekstowej i nutowej zbieżny z utworem już istniejącym. Aktualna ustawa dość lakonicznie podejmuje problem utworów inspirowanych, w przeciwieństwie do swojej poprzedniczki z 1952r., która stanowiła, iż utworu, który ma cechy samodzielnej twórczości, chociaż podnietę do niego dał cudzy utwór, nie uważa się za opracowanie cudzego utworu. Element „podniety”, twórczego impulsu jest tu decydujący. W kwestii rozgraniczenia utworu inspirowanego i zależnego wypowiadał się również Sąd Najwyższy stwierdzając, iż za takie kryterium należy uznać takie twórcze przetworzenie elementów dzieła inspirującego, że o charakterze dzieła inspirowanego decydują już jego własne, indywidualne elementy (a nie elementy przejęte).  Cover, który bazuje na utworze pierwotnym, odbiega znacznie od pojęcia inspiracji, która może przyjąć jedynie postać np. krótkiego fragmentu melodii, na bazie której dochodzi do samodzielnej, improwizacyjnej twórczości artysty. Jednoznaczne rozstrzygnięcie czy dany utwór jest inspiracją czy utworem zależnym należy mimo wszystko dokonywać w oparciu o konkretne okoliczności, z dużą dozą ostrożności przez fakt znacząco odmiennego zakresu swobody dysponowania własnym utworem.

Okres ochrony dla utworów pierwotnych wygasa po upływie 90 lat od śmierci twórcy. Gdy autor utworu nie jest znany, wówczas jego uprawnienia, w tym możliwość udzielenia zgody na korzystanie z utworów zależnych, wykonuje zgodnie z art. 8 ust 3 ustawy organizacja zbiorowego zarządzania np. ZAiKS (jeśli nie dokonuje tego producent lub wydawca).

Komentarze: 2 “Czym jest cover?”

  1. gen_meg @ Czerwiec 18th, 2009 11:37 am

    chyba po 70 latach…

  2. Legos for Girls @ Październik 31st, 2010 4:10 am

    I dont know what to say. This blog is fantastic. Thats not really a really huge statement, but its all I could come up with after reading this. You know so much about this subject. So much so that you made me want to learn more about it. Your blog is my stepping stone, my friend. Thanks for the heads up on this subject.

Skomentuj: