Ostatnio opisywaliśmy nowelizację KPC dotyczącą umożliwienia magistrom prawa występowania przed sądami w niektórych sprawach, a teraz okazuje się, że to nie jedyny projekt dotyczący zawodów prawniczych. Ustawodawca sypie projektami ustaw jak z rękawa. Przyznam się szczerze, że zaczynam się już w tym wszystkim powoli gubić.  Jak donosi Rzeczpospolita na najbliższym posiedzeniu Rząd ma się zająć projektem ustawy o państwowych egzaminach prawniczych. W świetle tego projektu ma zostać wprowadzona kolejna profesja, tym razem – doradcy prawnego. Już po pobieżnej lekturze projektu ustawy można bez trudu stwierdzić, że szykują się spore zmiany i to nie tylko dotyczące dopuszczenia magistrów do występowania przed sądami, ale także w naborze na samą aplikacje. Ustawa także otwiera furtkę do wprowadzenia limitów na aplikacje, o czym w zasadzie się nie mówi, a co wynika z projektu dość jasno. Ale po kolei.

Wygląda na to, że samo ukończenie studiów prawniczych jednak nie wystarczy do występowania przed sądami. Po ukończeniu studiów świeżo upieczony magister prawa będzie mógł przystąpić do egzaminu I stopnia z którego pozytywny wynik będzie zaledwie wstępem do kariery prawnika. Zgodnie z:

Art. 17. Uzyskanie pozytywnego wyniku egzaminu I stopnia uprawnia do:

1) ubiegania się o przyjęcie na aplikację adwokacką, radcowską, notarialną, komorniczą i legislacyjną, w najbliższym naborze;

2) ubiegania się o dopuszczenie do konkursu na aplikację ogólną w najbliższym naborze;

3) wykonywania podstawowych czynności prawniczych, po uzyskaniu wpisu na listę doradców prawnych, na zasadach określonych w art. 48 i 51.

Ustawa reguluje także zakres przedmiotowy egzaminu:

Art. 19. Zakres przedmiotowy egzaminu I stopnia obejmuje:

1) prawo karne i postępowanie karne;

2) prawo wykroczeń i postępowanie w sprawach o wykroczenia;

3) prawo karne skarbowe i postępowanie w sprawach karnych skarbowych;

4) prawo cywilne i postępowanie cywilne;

5) prawo rodzinne i opiekuńcze;

6) prawo spółek handlowych;

7) prawo pracy;

8) prawo administracyjne i postępowanie administracyjne;

9) postępowanie sądowo-administracyjne;

10) prawo Unii Europejskiej oraz prawo międzynarodowe;

11) prawo konstytucyjne;

12) prawo o ustroju sądów, trybunałów i prokuratury, samorządu adwokackiego, radcowskiego, notarialnego oraz organów kontroli państwowej i ochrony prawa działających w Rzeczypospolitej Polskiej.

Wydaje się zatem, że materia została jeszcze bardziej zawężona w stosunku do tego co mamy obecnie, a przypomnieć należy, że egzamin I stopnia jest równoznaczny z egzaminem na aplikacje. Egzamin przeprowadzany będzie w formie testowej – 220 pytań z czego do pozytywnego wyniku niezbędne jest uzyskanie 150 pkt. Oczywiście przystąpienie do egzaminu nie będzie darmowe.

Najciekawszy wydaje się jednak art.5 rzeczonej ustawy, w którym de facto wprowadzono limity na aplikacje:

Art. 5. 1. Osoba, która zdała egzamin I stopnia, deklaruje wybór aplikacji. Każdy może dokonać wyboru trzech miejsc odbywania aplikacji – bez względu na jej rodzaj – z jednoczesnym wskazaniem kolejności preferowanych miejsc odbywania aplikacji.

2. Deklarację wyboru aplikacji składa się w elektronicznym systemie rejestracji, w terminie wyznaczonym przez Ministra Sprawiedliwości w Biuletynie Informacji Publicznej, o którym mowa w ustawie z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. Nr 112, poz. 1198, z późn. zm. )), zwanym dalej „Biuletynem Informacji Publicznej”.

3. Niezwłocznie po zakończeniu składania deklaracji wyboru aplikacji Minister Sprawiedliwości ogłasza w Biuletynie Informacji Publicznej listę osób wstępnie zakwalifikowanych na poszczególne aplikacje oraz informację o wolnych miejscach na aplikacje w poszczególnych izbach adwokackich, okręgowych izbach radców prawnych i izbach notarialnych. O umieszczeniu na liście decyduje liczba punktów uzyskanych z egzaminu I stopnia i liczba miejsc na aplikacje w poszczególnych izbach adwokackich, okręgowych izbach radców prawnych i izbach notarialnych.

Czy jest to rozsądne i korzystne dla przyszłych aplikantów – sam nie wiem – dziwi mnie jednak, że ta informacja umyka w notatkach prasowych. Wygląda jednak na to, że nabór na aplikacje będzie przypominał ten od kilku lat stosowany w liceach i na studia.

Ustawa przewiduje jednak kilka dróg do zdobycia uprawnień adwokata, radcy prawnego czy też notariusza. Wszystkie one (łącznie z odbyciem aplikacji) prowadzić będą do państwowego egzaminu II stopnia, po zdaniu którego można będzie wpisać się na listę. Do egzaminu II stopnia przystąpić będą mogły:

1) osoby, które ukończyły aplikację adwokacką, radcowską lub notarialną;

2) osoby, które zdały egzamin sędziowski lub prokuratorski;

3) doradcy prawni, którzy wykonywali podstawowe czynności prawnicze przez okres co najmniej 5 lat;

4) doktorzy nauk prawnych;

5) osoby, które były zatrudnione na stanowisku referendarza sądowego lub starszego referendarza sądowego łącznie przez okres co najmniej 3 lat;

6) osoby, które były zatrudnione przez okres co najmniej 3 lat na stanowisku asystenta sędziego;

7) osoby, które były zatrudnione przez okres co najmniej 3 lat na stanowisku asystenta prokuratora i mają ukończone wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej oraz uzyskały tytuł magistra prawa lub ukończyły zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej;

8) osoby, które ukończyły aplikację legislacyjną i po jej ukończeniu przez okres co najmniej 4 lat były zatrudnione w urzędach organów władzy publicznej i wykonywały prace związane z opracowywaniem lub opiniowaniem aktów prawnych;

9) osoby, które zajmują stanowisko radcy lub starszego radcy Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa;

10) osoby, które zdały państwowy egzamin prawniczy I stopnia i po zdanym egzaminie przez okres co najmniej 5 lat były zatrudnione w urzędach organów władzy publicznej i wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz tych urzędów.

Egzamin ten będzie składać się z dwóch części: ogólnej i specjalistycznej. Część ogólna egzaminu II stopnia polegać będzie na rozwiązaniu testu sprawdzającego wiedzę niezbędną do świadczenia pomocy prawnej, składającego się z zestawu 100 pytań jednokrotnego wyboru. Po uzyskaniu pozytywnego wyniku z egzaminu (75 pkt.) można będzie przystąpić do części specjalistycznej, która funkcjonować ma w dwóch postaciach: pełnej i profilowanej. Zdanie egzaminu w zakresie pełnym uprawniać będzie do wpisu na listę adwokatów, radców prawnych albo powołania na stanowisko asesora notarialnego, w zakresie profilowanym natomiast na jedno z powyższych w zależności od wybranego profilu. Mamy więc do wyboru dwie możliwości, albo uczymy się więcej, ale za to możemy dowolnie wybrać zawód, albo przygotowujemy się pod konkretny. Egzamin będzie polegał na sporządzeniu pism w zakresie odpowiednim do wybranej opcji (po szczegóły odsyłam do projektu).

Ważną zmianą przewidzianą w projekcie jest uregulowanie kwestii czynności, do dokonywania których będą uprawnienia doradcy prawni – projekt określa je jako podstawowe czynności prawnicze. Obejmują one:

1) udzielanie porad prawnych, sporządzanie opinii prawnych, pism procesowych i umów oraz

2) występowanie przed organami administracji publicznej i zastępstwo przed sądami powszechnymi w sprawach należących do właściwości sądów rejonowych, z wyłączeniem spraw z zakresu prawa karnego, karnego skarbowego, wykroczeń, rodzinnego i opiekuńczego.

Warto zwrócić uwagę, że w zasadzie cały punkt pierwszy tak naprawdę tylko ogranicza możliwości doradców prawnych bo w obecnym stanie prawnym na podstawie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, każdy może otworzyć „kancelarie prawną” i w jej ramach świadczyć wskazane wyżej usługi. Po wejściu w życie ustawy, doradcy nie będą mogli świadczyć usług innych niż te wymienione enumeratywnie. Zwrócić uwagę również należy na ciekawe uregulowanie kwestii tajemnicy zawodowej, o której pisał niedawno Piotr przy okazji tematu „magistrów – pełnomocników”. Otóż na podstawie art. 49 projektowanej ustawy doradca prawny zobowiązany będzie do zachowania tajemnicy zawodowej, jednak obowiązek zachowania tajemnicy będzie ustawać, gdy doradca powołany zostanie na świadka przed sądem, chyba że ujawnienie tajemnicy zagraża ważnemu interesowi prywatnemu. Zatem doradcy prawni występujący w charakterze świadka, nie będą mogli odmówić składania zeznań lub odpowiedzi na pytanie powołując się na tajemnice zawodową.

Ustawa nowelizuje również art. 87 § 1 kpc, który ma otrzymać następujące brzmienie:

Art. 87. § 1. Pełnomocnikiem może być adwokat lub radca prawny, współuczestnik sporu, jak również rodzice, małżonek, rodzeństwo lub zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia, a w sprawach własności przemysłowej także rzecznik patentowy. W sprawach należących do właściwości rzeczowej sądu rejonowego z wyłączeniem spraw z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego pełnomocnikiem może być również doradca prawny.

Mimo pewnych kontrowersji związanych z „przemyceniem” limitów na aplikacje, ustawa wydaje mi się całkiem sensowna. Z jednej strony bowiem otwiera drogę do wykonywania zawodu prawniczego absolwentom prawa, z drugiej jednak strony wprowadza minimum wymogów jakim magistrowie muszą sprostać, aby otrzymać tytuł doradcy prawnego. Czy ten zawód się sprawdzi w praktyce – trudno jednoznacznie stwierdzić. Pewne jest jednak, że mocno zatrząść się może rynek usług prawniczych, ponieważ Ministerstwo planuje wzrost liczby doradców o 2000 rocznie.

Zdaję sobie sprawę, że jest to tylko pobieżne przedstawienie materii regulowanej przez ustawę. Po więcej informacji zapraszam na stronę Ministerstwa Sprawiedliwości. Ze swojej strony mogę obiecać, że na pewno będę śledził ten temat i informował o dalszych poczynaniach ustawodawcy w tej kwestii.