Po intensywnej nauce przed egzaminem na aplikacje prawnicze, różnice w ustroju samorządu zawodowego adwokatów i radców prawnych wydają nam się dość oczywiste. Jest jednak kilka kwestii, których wyjaśnienia próżno szukać wprost w przepisach. Znajdziemy je dopiero w orzecznictwie. Jedną z nich jest sprawa upoważnienia danego aplikanta do zastępowania adwokata lub radcy prawnego, potocznie nazywanego substytucją.

W najprostszych przypadkach prawo do udzielenia aplikantowi do zastępowania danego adwokata lub radcy prawnego przyznają przepisy z art. 35(1) ustawy o radcach prawnych oraz art. 77 ustawy – Prawo o adwokaturze. Pojawia się zatem pytanie, czy możliwe jest aby radca prawny udzielił upoważnienia aplikantowi adwokackiemu, zaś adwokat – aplikantowi radcowskiemu?

W stosunku do podmiotów wymienionych w pierwszej części pytania takie rozwiązanie jest możliwe, … ale tylko wyjątkowo. Zgodnie z przepisem z art, 35(1) ust. 5 ustawy o radcach prawnych aplikant adwokacki może zastępować radcę prawnego na takich samych zasadach, jak adwokata, jeżeli radca prawny jest wspólnikiem w spółce adwokacko-radcowskiej. Brakuje jednak analogicznego przepisu w ustawie – Prawo o adwokaturze. Z podobnych względów negatywnie w tej kwestii wypowiadał się Sąd Najwyższy w uchwałach z dnia 28 czerwca 2006 r. sygn. akt: III CZP 27/06 oraz z dnia 9 marca 2006 r., sygn. akt: II PZP 12/05.

Zastanawiający jest brak równowagi w tej kwestii w regulacjach korporacyjnych, o którym wspominał nawet Sąd Najwyższy w uzasadnieniach do w/w orzeczeń.