Wygląda na to, że samo ukończenie studiów prawniczych jednak nie wystarczy do występowania przed sądami. Po ukończeniu studiów świeżo upieczony magister prawa będzie mógł przystąpić do egzaminu I stopnia z którego pozytywny wynik będzie zaledwie wstępem do kariery prawnika. Zgodnie z:

Art. 17. Uzyskanie pozytywnego wyniku egzaminu I stopnia uprawnia do:

1) ubiegania się o przyjęcie na aplikację adwokacką, radcowską, notarialną, komorniczą i legislacyjną, w najbliższym naborze;

2) ubiegania się o dopuszczenie do konkursu na aplikację ogólną w najbliższym naborze;

3) wykonywania podstawowych czynności prawniczych, po uzyskaniu wpisu na listę doradców prawnych, na zasadach określonych w art. 48 i 51.

Ustawa reguluje także zakres przedmiotowy egzaminu:

Art. 19. Zakres przedmiotowy egzaminu I stopnia obejmuje:

1) prawo karne i postępowanie karne;

2) prawo wykroczeń i postępowanie w sprawach o wykroczenia;

3) prawo karne skarbowe i postępowanie w sprawach karnych skarbowych;

4) prawo cywilne i postępowanie cywilne;

5) prawo rodzinne i opiekuńcze;

6) prawo spółek handlowych;

7) prawo pracy;

8) prawo administracyjne i postępowanie administracyjne;

9) postępowanie sądowo-administracyjne;

10) prawo Unii Europejskiej oraz prawo międzynarodowe;

11) prawo konstytucyjne;

12) prawo o ustroju sądów, trybunałów i prokuratury, samorządu adwokackiego, radcowskiego, notarialnego oraz organów kontroli państwowej i ochrony prawa działających w Rzeczypospolitej Polskiej.

Wydaje się zatem, że materia została jeszcze bardziej zawężona w stosunku do tego co mamy obecnie, a przypomnieć należy, że egzamin I stopnia jest równoznaczny z egzaminem na aplikacje. Egzamin przeprowadzany będzie w formie testowej – 220 pytań z czego do pozytywnego wyniku niezbędne jest uzyskanie 150 pkt. Oczywiście przystąpienie do egzaminu nie będzie darmowe.

Najciekawszy wydaje się jednak art.5 rzeczonej ustawy, w którym de facto wprowadzono limity na aplikacje:

Art. 5. 1. Osoba, która zdała egzamin I stopnia, deklaruje wybór aplikacji. Każdy może dokonać wyboru trzech miejsc odbywania aplikacji – bez względu na jej rodzaj – z jednoczesnym wskazaniem kolejności preferowanych miejsc odbywania aplikacji.

2. Deklarację wyboru aplikacji składa się w elektronicznym systemie rejestracji, w terminie wyznaczonym przez Ministra Sprawiedliwości w Biuletynie Informacji Publicznej, o którym mowa w ustawie z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. Nr 112, poz. 1198, z późn. zm. )), zwanym dalej „Biuletynem Informacji Publicznej”.

3. Niezwłocznie po zakończeniu składania deklaracji wyboru aplikacji Minister Sprawiedliwości ogłasza w Biuletynie Informacji Publicznej listę osób wstępnie zakwalifikowanych na poszczególne aplikacje oraz informację o wolnych miejscach na aplikacje w poszczególnych izbach adwokackich, okręgowych izbach radców prawnych i izbach notarialnych. O umieszczeniu na liście decyduje liczba punktów uzyskanych z egzaminu I stopnia i liczba miejsc na aplikacje w poszczególnych izbach adwokackich, okręgowych izbach radców prawnych i izbach notarialnych.

Czy jest to rozsądne i korzystne dla przyszłych aplikantów – sam nie wiem – dziwi mnie jednak, że ta informacja umyka w notatkach prasowych. Wygląda jednak na to, że nabór na aplikacje będzie przypominał ten od kilku lat stosowany w liceach i na studia.

Ustawa przewiduje jednak kilka dróg do zdobycia uprawnień adwokata, radcy prawnego czy też notariusza. Wszystkie one (łącznie z odbyciem aplikacji) prowadzić będą do państwowego egzaminu II stopnia, po zdaniu którego można będzie wpisać się na listę. Do egzaminu II stopnia przystąpić będą mogły:

1) osoby, które ukończyły aplikację adwokacką, radcowską lub notarialną;

2) osoby, które zdały egzamin sędziowski lub prokuratorski;

3) doradcy prawni, którzy wykonywali podstawowe czynności prawnicze przez okres co najmniej 5 lat;

4) doktorzy nauk prawnych;

5) osoby, które były zatrudnione na stanowisku referendarza sądowego lub starszego referendarza sądowego łącznie przez okres co najmniej 3 lat;

6) osoby, które były zatrudnione przez okres co najmniej 3 lat na stanowisku asystenta sędziego;

7) osoby, które były zatrudnione przez okres co najmniej 3 lat na stanowisku asystenta prokuratora i mają ukończone wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej oraz uzyskały tytuł magistra prawa lub ukończyły zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej;

8) osoby, które ukończyły aplikację legislacyjną i po jej ukończeniu przez okres co najmniej 4 lat były zatrudnione w urzędach organów władzy publicznej i wykonywały prace związane z opracowywaniem lub opiniowaniem aktów prawnych;

9) osoby, które zajmują stanowisko radcy lub starszego radcy Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa;

10) osoby, które zdały państwowy egzamin prawniczy I stopnia i po zdanym egzaminie przez okres co najmniej 5 lat były zatrudnione w urzędach organów władzy publicznej i wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz tych urzędów.

Egzamin ten będzie składać się z dwóch części: ogólnej i specjalistycznej. Część ogólna egzaminu II stopnia polegać będzie na rozwiązaniu testu sprawdzającego wiedzę niezbędną do świadczenia pomocy prawnej, składającego się z zestawu 100 pytań jednokrotnego wyboru. Po uzyskaniu pozytywnego wyniku z egzaminu (75 pkt.) można będzie przystąpić do części specjalistycznej, która funkcjonować ma w dwóch postaciach: pełnej i profilowanej. Zdanie egzaminu w zakresie pełnym uprawniać będzie do wpisu na listę adwokatów, radców prawnych albo powołania na stanowisko asesora notarialnego, w zakresie profilowanym natomiast na jedno z powyższych w zależności od wybranego profilu. Mamy więc do wyboru dwie możliwości, albo uczymy się więcej, ale za to możemy dowolnie wybrać zawód, albo przygotowujemy się pod konkretny. Egzamin będzie polegał na sporządzeniu pism w zakresie odpowiednim do wybranej opcji (po szczegóły odsyłam do projektu).

Ważną zmianą przewidzianą w projekcie jest uregulowanie kwestii czynności, do dokonywania których będą uprawnienia doradcy prawni – projekt określa je jako podstawowe czynności prawnicze. Obejmują one:

1) udzielanie porad prawnych, sporządzanie opinii prawnych, pism procesowych i umów oraz

2) występowanie przed organami administracji publicznej i zastępstwo przed sądami powszechnymi w sprawach należących do właściwości sądów rejonowych, z wyłączeniem spraw z zakresu prawa karnego, karnego skarbowego, wykroczeń, rodzinnego i opiekuńczego.

Warto zwrócić uwagę, że w zasadzie cały punkt pierwszy tak naprawdę tylko ogranicza możliwości doradców prawnych bo w obecnym stanie prawnym na podstawie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, każdy może otworzyć „kancelarie prawną” i w jej ramach świadczyć wskazane wyżej usługi. Po wejściu w życie ustawy, doradcy nie będą mogli świadczyć usług innych niż te wymienione enumeratywnie. Zwrócić uwagę również należy na ciekawe uregulowanie kwestii tajemnicy zawodowej, o której pisał niedawno Piotr przy okazji tematu „magistrów – pełnomocników”. Otóż na podstawie art. 49 projektowanej ustawy doradca prawny zobowiązany będzie do zachowania tajemnicy zawodowej, jednak obowiązek zachowania tajemnicy będzie ustawać, gdy doradca powołany zostanie na świadka przed sądem, chyba że ujawnienie tajemnicy zagraża ważnemu interesowi prywatnemu. Zatem doradcy prawni występujący w charakterze świadka, nie będą mogli odmówić składania zeznań lub odpowiedzi na pytanie powołując się na tajemnice zawodową.

Ustawa nowelizuje również art. 87 § 1 kpc, który ma otrzymać następujące brzmienie:

Art. 87. § 1. Pełnomocnikiem może być adwokat lub radca prawny, współuczestnik sporu, jak również rodzice, małżonek, rodzeństwo lub zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia, a w sprawach własności przemysłowej także rzecznik patentowy. W sprawach należących do właściwości rzeczowej sądu rejonowego z wyłączeniem spraw z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego pełnomocnikiem może być również doradca prawny.

Mimo pewnych kontrowersji związanych z „przemyceniem” limitów na aplikacje, ustawa wydaje mi się całkiem sensowna. Z jednej strony bowiem otwiera drogę do wykonywania zawodu prawniczego absolwentom prawa, z drugiej jednak strony wprowadza minimum wymogów jakim magistrowie muszą sprostać, aby otrzymać tytuł doradcy prawnego. Czy ten zawód się sprawdzi w praktyce – trudno jednoznacznie stwierdzić. Pewne jest jednak, że mocno zatrząść się może rynek usług prawniczych, ponieważ Ministerstwo planuje wzrost liczby doradców o 2000 rocznie.

Zdaję sobie sprawę, że jest to tylko pobieżne przedstawienie materii regulowanej przez ustawę. Po więcej informacji zapraszam na stronę Ministerstwa Sprawiedliwości. Ze swojej strony mogę obiecać, że na pewno będę śledził ten temat i informował o dalszych poczynaniach ustawodawcy w tej kwestii.

Po intensywnej nauce przed egzaminem na aplikacje prawnicze, różnice w ustroju samorządu zawodowego adwokatów i radców prawnych wydają nam się dość oczywiste. Jest jednak kilka kwestii, których wyjaśnienia próżno szukać wprost w przepisach. Znajdziemy je dopiero w orzecznictwie. Jedną z nich jest sprawa upoważnienia danego aplikanta do zastępowania adwokata lub radcy prawnego, potocznie nazywanego substytucją.

W najprostszych przypadkach prawo do udzielenia aplikantowi do zastępowania danego adwokata lub radcy prawnego przyznają przepisy z art. 35(1) ustawy o radcach prawnych oraz art. 77 ustawy – Prawo o adwokaturze. Pojawia się zatem pytanie, czy możliwe jest aby radca prawny udzielił upoważnienia aplikantowi adwokackiemu, zaś adwokat – aplikantowi radcowskiemu?

W stosunku do podmiotów wymienionych w pierwszej części pytania takie rozwiązanie jest możliwe, … ale tylko wyjątkowo. Zgodnie z przepisem z art, 35(1) ust. 5 ustawy o radcach prawnych aplikant adwokacki może zastępować radcę prawnego na takich samych zasadach, jak adwokata, jeżeli radca prawny jest wspólnikiem w spółce adwokacko-radcowskiej. Brakuje jednak analogicznego przepisu w ustawie – Prawo o adwokaturze. Z podobnych względów negatywnie w tej kwestii wypowiadał się Sąd Najwyższy w uchwałach z dnia 28 czerwca 2006 r. sygn. akt: III CZP 27/06 oraz z dnia 9 marca 2006 r., sygn. akt: II PZP 12/05.

Zastanawiający jest brak równowagi w tej kwestii w regulacjach korporacyjnych, o którym wspominał nawet Sąd Najwyższy w uzasadnieniach do w/w orzeczeń.

Teraz mogę zacząć krytykować…

Chciałbym podzielić się z wami moimi spostrzeżeniami i uwagami z pierwszego spotkania szkoleniowego aplikantów radcowskich pierwszego roku we Wrocławiu. Wszystko zaczęło się o godzinie 9:00 , 4 stycznia 2010. Można powiedzieć, że z marszu weszliśmy w nowy rok i nowy etap „kariery”. Nie tylko mnie, ale również naszych wykładowców, sędziów Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu zaskoczyła ilość osób na sali. Była pełna. 200 młodych adeptów sztuki prawniczej wpatrywało się w zakłopotaną panią sędzinę, która miała dotychczas zupełni inny sposób prowadzenia zajęć. Teraz musiała skupić się na wykładzie. Zaczęła więc opowiadać po raz kolejny o przepisach ogólnych Kodeksu Cywilnego, co wyraźnie znudziło większość osób. Jedyne ożywienie wywołało powoływanie sygnatur orzeczeń SN, zgodnie z przestrogą, że od dziś należy nie tylko znać przepis, ale i ważniejsze orzecznictwo wraz z sygnaturami. Zrozumiałem jedno, że egzamin na aplikację z progiem 66 % był pomyłką. W jednej chwili dostęp do aplikacji dostały setki osób, często przypadkowych. Mając nadzieję, że większość przebrnie aplikację, potrzeba będzie nie lada talentu by się przebić. Talentu, albo dodatkowych umiejętności. Owych umiejętności nie nabędzie się z pewnością na zajęciach szkoleniowych. Niestety, zdaniem aplikantów, jak i prowadzących Wrocławska OIRP popełniła istotny błąd, dzieląc grupę 500 aplikantów na dwie podgrupy, tylko dwie. Dla porównania o wiele mniejsza grupa aplikantów opolskich została podzielona aż na 6 podgrup. Prawdziwy kontakt z żywym prawem ograniczył się jedynie do patronatu.

A co z praktykami? Ponoć wrocławscy adwokaci już się porozumieli. Radcowie najwyraźniej czekają, gdyż nic dokładnie nie wiadomo o zajęciach praktycznych. Z ust pani dziekan padło sakramentalne wezwanie do umocnienia kontaktów z patronami (szczególnie istotne dla osób posiadających tzw. patrona wirtualnego). Z niecierpliwością oczekujemy praktyk. Zastanawiam się na ile jest to problem finansowy a na ile logistyczny. Przytłoczyła mnie ewentualna suma uzyskanego zysku OIRP z naszych opłat. Ok. 4 400 zł od każdego z 500 aplikantów, daje sumę niebotyczną. O ile jest to więcej od naszych głodowych stawek na początku kariery prawniczej? OIRP we Wrocławiu podała rękę aplikantom dzieląc powyższą opłatę na cztery równe raty. Do końca stycznia wystarczy wpłacić haracz jedynie w wysokości 1 200 zł.

Pierwsze wrażenie było przytłaczające, acz bardzo przyjemne. Znów siedzi się z kolegami ze studiów i znów prowadzi się te same rozmowy. Najwyraźniej ani magister z nauk prawnych, ani uzyskanie wpisu na listę aplikantów radcowskich nie zmienia człowieka. Czy jednak na pewno?

W związku z medialnymi doniesieniami dotyczącymi trudności samorządu notarialnego z realizacją obowiązku organizowania i prowadzenia aplikacji notarialnej (uchwała m.in. Rady Izby Notarialnej w Warszawie z dnia 25 listopada 2009 r.), a także pytaniami kierowanymi w tym zakresie do Ministerstwa Sprawiedliwości, uprzejmie informujemy, że Minister Sprawiedliwości Krzysztof Kwiatkowski wystąpił dzisiaj w tej sprawie do Prezesa Krajowej Rady Notarialnej.

W dalszej części wpisu można zapoznać się z pismem Ministra Sprawiedliwości do Pana Lecha Borzemskiego Prezesa Krajowej Rady Notarialnej.

k

W piśmie wskazano, że żaden z przepisów nie uprawnia Izb Notarialnych do zawieszenia wykonywania obowiązku prowadzenia aplikacji notarialnej. Minister Sprawiedliwości stwierdził, także że „Nie ma obiektywnych przeslanek do oceny, ze wyznaczenie patronów dla wszystkich aplikantów, którzy uzyskali wpis na listy aplikantów po egzaminie w dniu 19 wrzesnia 2009r., jest – z powodu ich nadmiernej liczby – bardzo trudne czy niemożliwe” oraz przedstawił w tej kwestii szczegółowe dane dotyczące ilości notariuszy i aplikantów notarialnych I i II roku.

Minister zauważył, że „liczba aplikantów w poszczególnych izbach stanowi okolo polowy liczby notariuszy. Twierdzenia o braku mozliwosci wyznaczenia patronów, z powodu zbyt duzej liczby aplikantów w stosunku do notariuszy, nie znajduje zatem oparcia w faktach.”

Jednocześnie w piśmie wyrażono wole wsparcia notariuszy mające polegać na zorganizowaniu dla aplikantów 6 miesięcznej aplikacji w sądach rejonowych. Ma to zdaniem MS pozwolić aplikantom na zapoznanie się pod okiem sędziów „z istotnymi zagadnieniami z zakresu postepowania wieczystoksiegowego, rejestrowego oraz cywilnego.” Jest to o tyle istotne, że 30 kwietnia 2010 roku aplikacje kończy III rok w związku z czym cześć z notariuszy będzie mogła objąć patronatem aplikantów pierwszego roku.

Minister poinformował, że uchwały samorządów notarialnych dotyczące odmowy rozpoczęcia aplikacji przez osoby które nie mają patrona są sprzeczne z prawem i jeżeli nie zostaną zmienione, zostaną zaskarżone do Sądu Najwyższego.

Z całym pismem można zapoznać się tutaj.

Cóż, wydaje się więc, że jednak aplikanci notarialni nie zostaną pozostawieni sami sobie i wszyscy jednak rozpoczną aplikację zaraz po nowym roku. Ciekaw jestem odpowiedzi Prezesa Krajowej Rady Notarialnej na pismo Ministra, choć notariusze raczej nie mają wyboru i muszą ulec pod presją ministerstwa, bo dalsze opieranie się może im przynieść więcej szkody niż pożytku, zwłaszcza w sytuacji gdy sprawą na poważnie zainteresują się „mainstreamowe” media. Profesja ta i tak nie cieszy się zbyt wielką popularnością w społeczeństwie („notariusz nic nie robi i zarabia ogromne pieniądze”, „to jest zamknięta klika” te i podobne głosy na temat tego zawodu raczej dominują), więc w takiej sytuacji może być tylko gorzej.

Najważniejszą zmianą dotyczącą obu aplikacji jest zwiększenie wymiaru zajęć do dwóch dni, jednocześnie większy nacisk ma zostać położony na zajęcia praktyczne. Jeden dzień ma zostać przeznaczony na zajęcia teoretyczne, drugi na praktykę.

Ciekawe wydaje się rozwiązanie, które zostanie wprowadzone na aplikacji adwokackiej, gdzie mają pojawić się zespoły szkoleniowe podobne do grup seminaryjnych na studiach, w których będą szkolili się aplikanci, którym nie udało się znaleźć patrona.

Nie będę się rozpisywał na temat planu zajęć i przedmiotów, które będą obowiązywały w poszczególnych latach, oraz szczegółach dotyczących proponowanych rozwiązań, gdyż można to przeczytać na stronie internetowej rp.pl.

Skupię się natomiast na pojawiającym się odwiecznym problemie praca a aplikacja. Wielu z nas pracuje. Nie wszyscy mają to szczęście, że zostali zatrudnieni w kancelarii patrona. Z naszej perspektywy większa ilość zajęć, a tym bardziej zajęć praktycznych jest dobrą wiadomością. Nie musi być jednak taka dla naszego pracodawcy. Podejrzewam, że nawet najbardziej wyrozumiały szef, może mieć problemy ze zrozumieniem faktu, dla którego powinien zwalniać swojego pracownika na 2 dni w tygodniu. Może się więc okazać, że pracownik-aplikant będzie pierwszym do odstrzału w czasach kryzysu.

Ciekawią mnie Wasze pomysły na rozwikłanie tego problemu.

W związku z artykułem pt. „W tym roku nie każdy aplikant znajdzie patrona”, opublikowanego w „Dzienniku Gazecie Prawnej” z dnia 8 października 2009 r. informujemy, że we wspomnianej publikacji znalazły się informacje nierzetelne, mogące wprowadzić czytelnika w błąd. Ponadto, autorki artykułu wybiórczo potraktowały informacje, przekazane im przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Dlatego też informujemy:

Obowiązujące przepisy ustaw – Prawo o adwokaturze, o radcach prawnych oraz Prawo o notariacie w sposób jednoznaczny i niebudzący jakichkolwiek wątpliwości regulują sprawę wpisu na listy aplikantów adwokackich, radcowskich i notarialnych. Przepisy te w żadnym razie nie wymagają od aplikanta „znalezienia” patrona, jak sugerują autorki artykułu.

Art. 75 ust. 2-4 ustawy – Prawo o adwokaturze, art. 33 ust. 2-4 ustawy o radcach prawnych oraz art. 71 § 2 – 4 ustawy – Prawo o notariacie (analogicznie brzmiące) stanowią, że:

Aplikantem adwokackim/radcowskim/notarialnym może być osoba, która spełnia warunki określone w art. 65 pkt 1-3 ustawy – Prawo o adwokaturze/24 ust. 1 pkt 1 i 3-5 ustawy o radcach prawnych/art. 11 pkt 1-3 ustawy – Prawo o notariacie i uzyskała pozytywną ocenę z egzaminu wstępnego.
Wpis na listę aplikantów następuje na podstawie uchwały okręgowej rady właściwej ze względu na miejsce złożenia zgłoszenia o przystąpieniu do egzaminu wstępnego. Uzyskanie przez kandydata pozytywnego wyniku z egzaminu wstępnego uprawnia go do złożenia wniosku o wpis na listę aplikantów adwokackich/radcowskich/notarialnych w ciągu 2 lat od dnia doręczenia uchwały o wyniku egzaminu wstępnego.

Przywołane wyżej: art. 65 pkt 1-3 ustawy – Prawo o adwokaturze, art. 24 ust. 1 pkt 1 i 3-5 ustawy o radcach prawnych oraz art. 11 pkt 1- 3 ustawy – Prawo o notariacie, do których odwołują się ww przepisy wymagają, by kandydat na aplikanta:
- ukończył wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej,
- korzystał w pełni z praw publicznych,
- posiadał pełną zdolność do czynności prawnych,
- posiadał nieskazitelny charakter i swym dotychczasowym zachowaniem dawał rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu.
Dodatkowo, od kandydata na aplikanta notarialnego, wymagane jest posiadanie obywatelstwa polskiego.

W każdej z tych ustaw, zawarty jest przepis, który niezwykle dobitnie i jednoznacznie przesądza o bezwarunkowym uprawnieniu osoby, spełniającej ww przesłanki, do uzyskania wpisu, stanowiąc: „Nie można odmówić wpisu osobie spełniającej warunki, o których mowa w ust. 2 i 3.”
Żaden przepis ww ustaw nie zawiera wśród przesłanek wpisu na listy aplikantów obowiązku „znalezienia” przez kandydata na aplikanta patrona – ten obowiązek spoczywa bowiem na organach samorządu.

Samorządy zawodowe nie mogą zatem uzależniać wpisu na listy aplikantów od znalezienia przez kandydatów patrona, gdyż obowiązujące przepisy prawa zapewniają wyznaczenie każdemu aplikantowi patrona.
Na marginesie należy zauważyć, że uchwała samorządu adwokackiego „Regulamin aplikacji adwokackiej” przewiduje możliwość wskazania przez aplikanta patrona, pod którego kierunkiem chciałby odbywać aplikację, jednak w żadnym razie nie jest to obowiązek, a jedynie możliwość (vide: § 9 ust. 3 Regulaminu). Analogicznego przepisu nie zawiera natomiast Regulamin aplikacji radcowskiej, ani też przepisy dotyczące aplikacji notarialnej.
Dodatkowo trzeba mieć na względzie, że uchwały samorządów nie stanowią prawa powszechnie obowiązującego, a regulacje w nich zawarte dotyczą wyłącznie członków danego samorządu. Tymczasem przed uzyskaniem wpisu na listy aplikantów, kandydaci nie są członkami samorządu i taka wykładnia nie pozostawia żadnych wątpliwości także w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004r. (P21/02). W wyroku tym Trybunał stwierdził, że w sytuacji, gdy osoby ubiegające się o przyjęcie na aplikację adwokacką lub radcowską nie są jeszcze członkami odpowiednich korporacji zawodowych, podstawę prawną decyzji w ich sprawach mogą stanowić jedynie akty powszechne obowiązujące, wymienione enumeratywnie w art. 87 Konstytucji, a nie akty o charakterze wewnętrznym, jakimi są uchwały korporacji zawodowych.

Powszechnie obowiązujące przepisy prawa, dotyczące aplikacji i problemu patronów są jednoznaczne:
- art. 76 ust. 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze: „Aplikant adwokacki odbywa aplikację adwokacką pod kierunkiem patrona wyznaczonego przez dziekana okręgowej rady adwokackiej.”
- art. 38 ust. 4 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych: „Aplikant radcowski odbywa aplikację radcowską pod kierunkiem patrona wyznaczonego przez radę okręgowej izby radców prawnych.”
- § 1 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie organizacji aplikacji notarialnej (Dz. U. z 2005 r. Nr 258, poz. 2169 ze zm.): „§ 1. 1. Aplikant odbywa aplikacje u notariusza, z którym zawarł umowę o pracę, a w przypadku zatrudnienia przez radę izby notarialnej u notariusza wyznaczonego przez tę radę. 2. W przypadkach niewymienionych w ust. 1 aplikant odbywa aplikację u notariusza wyznaczonego przez radę izby notarialnej, która dokonała wpisu na listę aplikantów notarialnych.”

Treść powyższych przepisów jednoznacznie przesądza, że właściwe organy samorządowe zobowiązane są do wyznaczenia patrona dla aplikanta.

Chybione są też wyrażane przez przedstawicieli samorządów prawniczych poglądy, że duża liczba osób, które zdały egzaminy wstępne, uniemożliwia – w konsekwencji – wyznaczenie dla wszystkich z nich patronów.
W 2009r. egzamin wstępny na aplikację adwokacką z wynikiem pozytywnym zdało ok. 3000 osób, na aplikację radcowską – ok. 6500 osób, zaś na aplikację notarialną – ok. 1000 osób.
Aktualnie, łącznie na 3 latach aplikacji adwokackiej jest ok. 2400 aplikantów, z czego ok. 700 osób wiosną 2010 r. przystąpi do egzaminu adwokackiego.
Na aplikacji radcowskiej (na 3 latach) jest ok. 5000 aplikantów, z czego ok. 1100 osób wiosną 2010 r. przystąpi do egzaminu radcowskiego.
Aplikację notarialną na 2 latach odbywa aktualnie ok. 620 aplikantów, spośród których ok. 320 w 2010 r. przystąpi do egzaminu notarialnego.

W Polsce, na listy adwokatów wpisanych jest ok. 9300 osób, spośród których zawód wykonuje czynnie ok. 7300 osób.
Na listy radców prawnych wpisanych jest ok. 26000 osób, z czego czynnie wykonuje zawód ok. 19300 osób.
Notariuszy jest w Polsce ok. 1980.

Zestawienie powyższych danych jednoznacznie wskazuje, że samorządy zawodowe są w stanie zapewnić patronat dla wszystkich aplikantów, tym bardziej, że adwokat i radca prawny może jednocześnie sprawować patronat nad więcej niż jednym aplikantem. W szczególności, Regulamin aplikacji adwokackiej w § 9 ust. 5 stanowi, że adwokat może być patronem nie więcej niż dwóch aplikantów, a w szczególnie uzasadnionych wypadkach – na jego wniosek i za zgodą okręgowej rady adwokackiej – większej liczby. Natomiast Regulamin aplikacji radcowskiej w § 16 ust. 6 stanowi, że radca prawny może być jednocześnie patronem nie więcej niż czterech aplikantów.

Na marginesie należy zauważyć, że wypowiedzi przedstawicieli samorządów o trudnościach w sprawowaniu patronatu budzą zdziwienie, zważywszy na podjętą w dniu 14 września 2009 r. uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych w sprawie likwidacji egzaminu wstępnego na aplikację, wyrażającą wolę i gotowość przeszkolenia wszystkich osób zainteresowanych. Niezrozumiałe jest również stanowisko przedstawicieli adwokatury, która po naborze na aplikację w 2008 r. (kiedy egzamin zdało jedynie około 400 osób), niezwykle krytycznie oceniła ten wynik, wskazując na potrzebę szerokiego dostępu do aplikacji, wyrażając potrzebę i chęć szkolenia znacznie większej liczby aplikantów.

Reasumując, wszystkie osoby, które uzyskały pozytywny wynik z egzaminów wstępnych na aplikacje i są zainteresowane rozpoczęciem odbywania aplikacji od dnia 1 stycznia 2010r., winny niezwłocznie złożyć we właściwych (ze względu na miejsce złożenia egzaminu) radach wnioski o dokonanie ich wpisu na listy aplikantów, gdyż procedura związana z dokonaniem wpisu trwa ok. 90 dni.
Zgodnie bowiem z art. 75 ust. 3 ustawy – Prawo o adwokaturze i art. 33 ust. 3 ustawy o radcach prawnych, wpis na listę aplikantów następuje na podstawie uchwał podejmowanych przez okręgowe rady w terminie 30 dni od dnia złożenia wniosku przez kandydata.
Uchwały takie są następnie – w terminie 30 dni od ich podjęcia – przesyłane do Ministra Sprawiedliwości, który w kolejnym 30 – dniowym terminie od dnia doręczenia uchwały jest uprawniony do złożenia sprzeciwu od wpisu. Wówczas dopiero wpis uznaje się dokonany.
Obowiązujące przepisy przewidują kontrolę sądową podejmowanych uchwał. W szczególności, od ostatecznej uchwały odmawiającej dokonania wpisu na listę aplikantów adwokackich, radcowskich i notarialnych, jak i niepodjęcia uchwały w terminie 30 dni od złożenia wniosku, służy zainteresowanemu skarga do sądu administracyjnego, zgodnie z art. 75 ust. 8 i 9 ustawy – Prawo o adwokaturze, art. 33 ust. 8 i 9 ustawy o radcach prawnych oraz art. 71 § 3 ustawy – Prawo o notariacie.

Do składanego wniosku o wpis na listę aplikantów adwokackich i radcowskich – zgodnie z art. 75 ust. 5 w zw. z art. 68 ust. 3 pkt 1 ustawy – Prawo o adwokaturze i art. 33 ust. 5 w zw. z art. 24 ust. 1 pkt 1 ustawy o radcach prawnych (poza oświadczeniami o korzystaniu z pełni praw publicznych oraz posiadaniu pełnej zdolności do czynności prawnych) należy dołączyć:
1. oryginał albo urzędowy odpis dyplomu – w sytuacji gdy do zgłoszenia o przystąpieniu do egzaminu wstępnego załączone było zaświadczenie o zdaniu egzaminu magisterskiego.
2. informację o niekaralności z Krajowego Rejestru Karnego opatrzoną datą nie wcześniejszą niż miesiąc przed złożeniem wniosku.

Większość osób wypowiadających się na ten temat wini za ten stan  źle skonstruowany system szkolenia w ramach aplikacji prawniczych. Głośno komentowany upadek jakości szkolenia aplikantów, tkwi nie tyle w ilości osób przyjętych na aplikację, ale w takim doborze proporcji zajęć teoretycznych oraz praktycznych pod okiem dobrych patronów, aby każdy z aplikantów mógł rozwijać się zawodowo. Przy ponad 10.000 osób, które w tym roku dostały się na aplikacje prawnicze trudno będzie znaleźć złoty środek. Nieodzowne będą dalsze reformy systemu szkolenia oraz dobra wola ze strony potencjalnych patronów.

Po tegorocznym egzaminie pojawiło się wiele głosów za zniesieniem instytucji patrona. Uważam jednak, że jest to pomysł chybiony. Kontakt z dobrym prawnikiem, który wprowadza nas w tajniki praktycznego wykonywania zawodu jest dla młodego prawnika nieoceniony. Pozwala zwrócić naszą uwagę na zagadnienia, do których w toku szkolenia teoretycznego nie przykłada się większej uwagi. Odpowiednio ukierunkowany aplikant, który terminuje u swojego mistrza, o wiele szybciej znajdzie rozwiązania frapujących problemów prawnych, niż jego kolega po fachu samodzielnie ślęczący nad komentarzem. Czasem wystarczy inspirująca dyskusja na temat konkretnego problemu, aby znaleźć sposób na rozwiązanie sprawy, kruczki prawne lub sformułować skuteczną ale przewrotną interpretację przepisów, o której nie przeczytamy nawet w najlepszych periodykach prawniczych. Najważniejsze jest, aby dany patron miał czas i chęci żeby z nami dyskutować i wprowadzać w tajniki zawodu. Trudne i niesprawiedliwe byłoby wprowadzenie wśród adwokatów, radców prawnych czy notariuszy obowiązku objęcia patronatem osoby wskazanej przez określony organ korporacji. Mogłoby to negatywnie wpłynąć na relacje patron – aplikant podczas szkolenia. Nikt nie lubi jeśli jest do czegoś zmuszany, a ponadto ciężko sobie wyobrazić trzy lata spędzone w Kancelarii nielubianego patrona albo – z drugiej strony – objęcie trzyletnim patronatem aplikanta, z którym dany patron nie chciałby mieć nic do czynienia. Z całą pewnością takie szkolenie nie przysporzyłoby żadnej ze stron spodziewanych korzyści. Nie trzeba przecież podkreślać, że w ramach szkolenia na aplikacji konieczna jest współpraca pomiędzy tymi dwoma osobami i wzajemne zaufanie.

Druga ważna kwestia jest taka, że nie każdy adwokat, radca prawny czy notariusz posiada talent do przekazywania wiedzy. Szkolenie odbywane przez aplikanta pod okiem osoby, która nie ma wystarczających umiejętności interpersonalnych nawet gdyby była ona uznanym autorytetem w dziedzinie prawa, nie będzie owocowało dużym wzrostem umiejętności aplikanta. Podobnie byłoby w przypadku sytuacji w której kilku aplikantów ma jednego – wirtualnego patrona, którego jedynym zadaniem jest wystawianie wymaganych przepisami opinii o aplikancie oraz zlecanie mu pisania pozwów w postępowaniu uproszczonym w przypadku aplikacji adwokackiej i radcowskiej albo wykonywanie prostych czynności kancelaryjnych w przypadku aplikacji notarialnej. Te niesamowicie rozwijające czynności z pewnością przełożyłyby się później na opinię o nas po zakończeniu szkolenia.

Po trzecie, wśród studentów i absolwentów prawa jest wiele osób, które podczas studiów nie myślą, bądź nie myślały, aby zdobyć doświadczenie zawodowe. Wiele z nich uważa, że praktyki są niepotrzebne, doświadczenie można zdobyć po studiach albo studiowanie prawa jest tak nobilitujące, że pracodawcy rzucą się na nich zaraz po obronie pracy magisterskiej. Większość z nich po ukończeniu studiów boryka się z problemem braku pracy, zwłaszcza, że na rynku ofert pracy dla prawników jest mało, zaś w większości pracodawcy szukają osób z wcześniejszym doświadczeniem zawodowym. Pozostają więc dwa rozwiązania – albo przełknąć gorzką pigułkę, uświadomić sobie własne błędy, zacząć zdobywać doświadczenie i poszukiwać patrona – albo złorzeczyć na wady obecnego systemu.

Jednocześnie rozumiem  rozgoryczenie osób, które nawet mimo pracy lub odbywania praktyk podczas studiów z różnych względów mają w chwili obecnej problemy ze znalezieniem patrona, bo jest to sytuacja zupełnie niezależna od nich samych i tutaj stanowczo powinny zareagować odpowiednie organy i w miarę możliwości pomóc im w rozpoczęciu szkolenia.

O aplikacjach prawniczych dużo się mówi, ale niewiele jest przemyślanych rozwiązań w tej kwestii. Sytuacji nie da się rozwiązać samym mówieniem, jałowymi deklaracjami oraz opowiadaniem bajek z czarami, skarbami i całą fantastyczną otoczką, ponieważ żaden świeżo-upieczony aplikant jednym dotknięciem czarodziejskiej różdżki nie wyczaruje sobie patrona i zaświadczenia o ukończeniu wybranej aplikacji. Wiele zależy od rozwiązań systemowych, ale jeszcze więcej od nas samych.

Zdaję sobie sprawę, że temat dotacji nie został wyczerpany w tym wywiadzie dlatego też Sylwia zgodziła się w miarę możliwości odpowiedzieć na dodatkowe pytania w komentarzach.

Kamil: Na początek powiedz coś więcej o sobie.
Sylwia: Hmmm, studia skończyłam 10 lat temu. Kariery prawniczej nie zrobiłam(jak narazie ;) Mam męża, dwójkę dzieci (7 lat i 3 lata). Pracuje w wymiarze 1/2 etatu w urzędzie pracy. Prowadzę indywidualną działalność gospodarcza i świadczę usługi prawne. Od 9 lat współpracuje ze stowarzyszeniem. W międzyczasie skończyłam studia podyplomowe „zarządzanie funduszami europejskimi”, pisze projekty nie tylko po fundusze unijne. Z różnym skutkiem.

K: Wiem, że zdałaś w tym roku na aplikacje, udało Ci się już znaleźć patrona? Wiele osób ma z tym problemy.
S:Spróbowałam pierwszy raz i udało mi sie dostać. Mam juz patrona. U mnie obyło sie bez problemów. Myślę, że nie wszyscy radcowie maja kancelarie -sensu stricto. Niektórzy maja „kancelarie ” w domu. Pracują w urzędach i innych instytucjach, może trzeba spróbować tam poszukać…

K: Jako przedsiębiorca prowadzisz działalność gospodarczą w ramach której udzielasz darmowych porad prawnych, całość przedsięwzięcia opłaca Unia Europejska. Powiedz coś więcej na ten temat, skąd ten pomysł, jak udało się otrzymać dotację, jak wyglądał wniosek i czy jego przygotowanie było trudno?
S: Jest to program ze środków unijnych w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Działanie 5.4.2. Wnioskodawcą była organizacja pozarzadowa, która statutowo zajmuje sie działalnością w sferze pożytku publicznego (w tym przypadku to stowarzyszenie działające na rzecz bezrobotnych). Ja prowadzę działalność gospodarczą. Współpracuje ze stowarzyszeniem od 2000r. pomagałam organizacji w sprawach prawnych, przygotowaniu dokumentacji do przetargów, pisałam wnioski, pomagałam bezpłatnie członkom stowarzyszenia w sprawach prawnych. Departament wdrażania EFS przy Ministrze Pracy ogłosili w minionym roku konkurs, wspólnie ze stowarzyszeniem przygotowaliśmy projekt, opisaliśmy czego miałby dotyczyć. I wysłaliśmy. Otrzymaliśmy 100% dofinansowanie na bezpłatną pomoc prawną. Oczywiście bezpłatna pomoc prawna jest opodatkowana 22% vatem, którego koszt ponosi organizacja (państwo w tym przypadku nie pomaga).

K: Jak wygląda darmowe poradnictwo prawne w praktyce w Waszym przypadku? Ile osób jest zaangażowanych w projekt no i bardzo ważne czy da się wyżyć pomagając innym za darmo?
S: Jest kilka punktów świadczenia usług, w każdej miejscowości będącej siedzibą gminy na terenie powiatu choszczeńskiego. W ciągu miesiąca przyjmujemy ok 40-50 osób. Ostatnio dojeżdżam do domu do osób, które nie mogą z różnych przyczyn dostać sie do punktu, np. ze względu na chorobę, inwalidztwo, wiek itp . Informacji na ten temat udzielają nam ośrodki pomocy społecznej i proszą o pomoc. W skład grupy wchodzą 3 osoby. Program trwa od grudnia 2008r do 31.12.2011r.

K:Z jakimi typami spraw stykają się poradnie świadczące darmową pomoc prawną dla najuboższych?
S: Pomoc polega głównie na pisaniu podań, wniosków, pozwów, udzieleniu informacji, wyjaśnienia niektórych kwestii. Są to sprawy od prostych po bardzo skomplikowanych, gdzie sprawa toczy sie przed sadem apelacyjnym. Ludzie maja przeróżne problemy, przy których nasze maleją i stają sie nie istotne. Bez pomocy są traktowani bezosobowo np. pracodawcy wypowiadają umowy na kartce z zeszytu A5, niezgodnie z prawem, nie dają urlopów. Gdy „idzie” pozew do sadu pracy, podejście pracodawców zmienia się (w większości przypadków) diametralnie. Często dogadują sie z pracownikami.

K: Udzielacie porad tylko ludziom których autentycznie nie stać na pomoc prawnika czy każdemu kto się do Was zgłosi?
S: Pomoc udzielana jest każdemu kto sie zgłosi. Zakładamy, że zgłaszają sie do nas osoby, których faktycznie na to nie stać. Przyjmujemy klientów, głównie w ośrodkach pomocy społecznej, gdy mamy wątpliwości co do stanu majątkowego klienta to pytamy pracownika OPS-u . Często ze specyfiki problemu danego klienta wynika jego „majętność”. Nie udzielamy porad prawnych dla osób prawnych.

K: Od stycznia zaczynasz aplikacje, z racji swojej pracy nie będziesz mogła zapewne pracować na pełny etat w kancelarii, czy uważasz że dzięki pracy w poradni zdobędziesz odpowiednie doświadczenie pomocne później w wykonywaniu przyszłego zawodu?
S: Jak zaczełam realizowac program doszło do mnie jak mało umiem . W przeciągu pól roku zdobyłam doświadczenie jakiego nie dały 5-letnie studia . Uczę sie na błędach, które niewątpliwie popełniam. Pisałam o mojej nieszczęsnej apelacji na iuriscie. Jak przeczytałam po miesiącu co ja napisałam we wniosku to nie wiedziałam o co mi w nim chodziło. Dobrze ze dało sie to wyprostować. Świadczenie usług ubezpieczyłam w ramach OC, bo uważałam ze tak trzeba, gdyby cos…. Nie reprezentuje w sądach i nie jestem pełnomocnikiem. Może w następnej edycji programu jak obędę sie z tym wszystkim.

K: Poprosiłem Cię o tą krótką rozmowę, aby pokazać wszystkim którzy czują się podłamani i w pewnym sensie oszukani aktualną sytuacją z patronami i pracą, że jeżeli tylko się chce można sobie poradzić w inny sposób! Co byś powiedziała wszystkim tym którzy czują się już zniechęceni i nie widzą swojej przyszłości tak kolorowo jak kilka tygodni wcześniej?
S: Jest dużo możliwości samorealizacji. Ja znalazłam swoje miejsce we współpracy ze stowarzyszeniem. Mój mąż mówi, że to bardzo kosztowne hobby ;). Jednak trud i wysiłek sie opłacają jak udaje wygrać sie program dzięki któremu kilka osób ma miejsca pracy. Większość mojej pracy jest czysto społeczna, ale czasami „trafia” sie okazja w postaci programu, dzięki któremu robie to co łubie, to co robiłam dotychczas i jeszcze mi za to płacą.

Jako przedsiębiorca nie mogę wnioskować o pieniądze na bezpłatna pomoc prawna, ale jest szereg programów z których mogą skorzystać organizacje np. program Operacyjny Kapitał Ludzki, Obywatel i Prawo , programy które piszą Ośrodki Pomocy Społecznej, urzędy pracy, często obejmują oprócz zadań czysto aktywizacyjnych- świadczenie pomocy prawnej. Urzędy pracy (i nie tylko), organizują również szkolenia dotyczące zakładania działalności gospodarczej- moduły prawne, ogłaszają na te szkolenia przetargi. To tak w skrócie.

Dla osób które wcześniej nie miały kontaktu ze środkami unijnymi proponuje stronę http://www.kapitalludzki.gov.pl i wojewódzkich urzędów pracy.

Linki do krajowych programów prawnych:
- http://www.isp.org.pl/?ln=pl&c=2&v=page&id=65
- http://www.batory.org.pl/praw/prawo.htm

Wydaje się, że najlepiej sprawa wygląda u radców prawnych. Zawód, który przez wielu określany jest jako „bezsensowny wynalazek komunizmu” jest najbardziej otwarty na zmiany i nastawiony „frontem” do przyszłego aplikanta, choć jego czas powoli dobiega końca (zapowiadane połączenie w 2011 z adwokatami).

Adwokaci nadal strzegą swojej niezbędnej i absolutnie koniecznej niezależności, której brak uniemożliwia właściwe wykonywanie zawodu. Dlatego też większość aplikantów adwokackich może zapomnieć o dodatkowej pracy np. w urzędzie.

Najgorzej jednak sytuacja wydaje się wyglądać w przypadku aplikacji notarialnej. Z jednej strony trudno się temu dziwić z uwagi na to, że około tysiąca nowych aplikantów w przypadku korporacji, która liczy niecałe 2000 czynnie wykonujących zawód notariuszy, może być dla tego samorządu istnym trzęsieniem ziemi. Oczywiście jednocześnie należy pamiętać, że jest to najbardziej hermetyczny zawód prawniczy do którego dostęp w ostatnich latach był znacznie ograniczony – słynna konieczność odbywania dwuletniej asesury, o czym zresztą kiedyś już pisałem.

Teoretycznie jeżeli kandydat na aplikanta nie znajdzie sobie sam patrona wyznacza go korporacja. Problem w tym, że z wyznaczeniem patrona przez samorząd nie jest sprzężony jego obowiązek objęcia patronatu więc dochodzi do absurdalnych sytuacji w których wyznaczony patron odmawia. Pomimo tej regulacji, której celem jest zapewnienie każdemu kto zdał egzamin możliwości odbywania aplikacji, w praktyce jednak wygląda jak wygląda…

W najlepszej sytuacji znajdują się Ci którzy już wcześniej zadbali o patrona albo Ci którzy mają odpowiednie koneksje rodzinne, ale to oczywiste. Wygląda niestety na to, że część tegorocznych aplikantów będzie zmuszona zrezygnować przynajmniej w tym roku z marzeń i poczekać do przyszłego. Być może wtedy kolejne zmiany umożliwią odbywanie aplikacji (a przynajmniej jej rozpoczęcie) wszystkim tym którzy będą tego chcieli. Faktem jest, że zmiany są nieuniknione i nastąpią prędzej czy później.

Dzwoniłem dzisiaj w tej sprawie od właściwej miejscowo Okręgowej Rady Adwokackiej, z pytaniem dotyczącym załączników wymaganych do wniosku. Okazuje się, że w zasadzie jest tylko jeden – aktualny odpis z Krajowego Rejestru Karnego, zatem nie pozostaje nam nic innego, jak wybrać się do Punktu Informacyjnego, wypełnić wniosek, zakupić i nakleić znaczek opłaty sądowej za 50 zł, a potem tylko czekać na świeży odpis z KRK. Podejrzewam, że warto dołączyć również kopię uchwały dotyczącą wyniku z egzaminu, jeśli ktoś zamierza się wpisać na listę aplikantów w innej izbie niż ta, w której składał egzamin. Najważniejsze jest chyba to, aby wyrobić się ze złożeniem wniosku do 15 października, ponieważ wtedy mija termin określony w Regulaminie aplikacji adwokackiej. Jeśli ktokolwiek z Was posiada informacje na temat zasad wpisu na listę aplikantów radcowskich lub notarialnych, to prosiłbym o przesłanie zwięzłej noty dotyczącej tej kwestii na mój adres e-mail. Postaramy się niezwłocznie wrzucić taką informację na iurista.net. W tej chwili brakuje mi czasu na opracowanie pozostałych postępowań.

Co do samego wniosku o wpis, to w zasadzie jego napisanie nie powinno nastręczyć nikomu żadnych trudności, ale na wszelki wypadek wrzucam szablon, który możecie wykorzystać. Zgodnie z uzyskanymi przeze mnie informacjami wraz ze składaniem wniosku nie uiszcza się żadnych opłat. W treści proponowanego wniosku zamieściliśmy również formułę o podjęciu się przez jednego z adwokatów obowiązków Patrona względem wnioskodawcy.

• Wniosek o wpis na listę aplikantów

W dalszej kolejności proponuję zapoznać się z kodeksami etyki zawodu obowiązującymi w korporacjach adwokatów, radców prawnych i notariuszy oraz regulaminami aplikacji.

• Kodeks etyki adwokackiej
• Kodeks etyki radców prawnych
• Kodeks etyki zawodowej notariusza
• Regulamin aplikacji adwokackiej
• Regulamin aplikacji radcowskiej