Komisja Kodyfikacyjna Prawa Cywilnego przedstawiła niedawno najnowszy projekt zmian w procedurze cywilnej. Zdaniem twórców projektu planowana nowelizacja ma charakter rewolucyjny.

Projekt zakłada trzy istotne zmiany:

1. Zniesienie postępowania odrębnego w sprawach gospodarczych,
2. Wprowadzenie obowiązku wstępnego wypowiedzenia się sądu i stron co do podstawy materialno-prawnej żądania,
3. Rozszerzenie obowiązkowego zastępstwa przez profesjonalnych pełnomocników.

Pierwsza ze zmian zmierza do złagodzenia rygorów, jakie nałożono na przedsiębiorców i reprezentujących ich pełnomocników w  sporach gospodarczych. Niecelowość formalizmu postępowania gospodarczego wielokrotnie była krytykowana przez praktyków. W świetle obowiązującej regulacji przedsiębiorca nie tylko powinien być profesjonalistą w przedmiocie swojej działalności gospodarczej, lecz również specjalistą w zakresie prawa. Zmiany zmierzają do zrównania sytuacji procesowej stron w postępowaniu gospodarczym z sytuacją stron postępowania zwykłego. Jednocześnie zamierza się przenieść do procedury zwykłej sprawdzone instytucje postępowania gospodarczego, w szczególności zmierzające do przyspieszenia procesu. Jedną z głównym zmian jest możliwość zobowiązania pozwanego przez przewodniczącego sądu do złożenia odpowiedzi na pozew, w terminie 2 tygodni. Nie musi to już dotyczyć tylko spraw zawiłych i rozrachunkowych. Sąd pominie spóźnione twierdzenia i dowody, chyba że strona nie zgłosiła ich w pozwie, odpowiedzi na pozew lub dalszym piśmie przygotowawczym bez swej winy lub uwzględnienie spóźnionych twierdzeń i dowodów nie spowoduje zwłoki w rozpoznaniu sprawy albo występują inne wyjątkowe okoliczności. Interesujący jest projektowany nowy przepis art. 212(1).

Art. 212(1). § 1. Sąd na rozprawie omawia ze stronami możliwe podstawy prawne ich żądań.

§ 2. Orzeczenie może być oparte na podstawie prawnej, której strona nie wskazała lub co do której się nie wypowiedziała tylko wtedy, gdy sąd omówił ją ze stronami zgodnie z § 1.

§ 3. Przepisy § 1 i 2 mają zastosowanie do rozstrzygnięcia dotyczącego roszczenia głównego.

Jest to konstrukcja znana w prawie niemieckim. Zdaniem projektodawców ma ona na celu zabezpieczenie interesów stron, które nie będą zaskakiwane podstawą prawną żądania w wyroku sądu. Jednocześnie powyższa instytucja nie przeczy zasadzie obiektywizmu sądu. Sąd nie rozstrzyga sprawy na tym etapie postępowania, nie przesądza o zasadności żądania, lecz ustala jedynie podstawę prawną, co do której strony mogą się wypowiedzieć. Ma być to również krok ku zwiększonej ustności postępowania cywilnego. W kontekście „otwarcia zawodów prawniczych” oraz „zwiększenia dostępu do obsługi prawnej” wprowadzono kontrowersyjny przepis rozszerzający obowiązek zastępstwa procesowego przez profesjonalnego pełnomocnika. Art. 87(1) ma zostać istotnie zredukowany. Proponowana treść artykułu wygląda następująco:

Art. 87(1). § 1. W wypadkach wskazanych w ustawie obowiązuje zastępstwo stron przez adwokatów, radców prawnych lub rzeczników patentowych (obowiązkowe zastępstwo).

§ 2. W postępowaniu przed Sądem Najwyższym obowiązuje zastępstwo przez adwokatów lub radców prawnych. Zastępstwo to obejmuje także czynności procesowe związane z postępowaniem przed Sądem Najwyższym, podejmowane przed sądem powszechnym lub innym właściwym organem.

§ 3. W postępowaniu przed sądem apelacyjnym, jak również w postępowaniu przed sądem okręgowym jako sądem pierwszej instancji, obowiązuje zastępstwo przez adwokatów lub radców prawnych. W sprawach z zakresu własności przemysłowej stronę może zastępować rzecznik patentowy.

§ 4. Przepisów § 2 i 3 nie stosuje się w postępowaniu o zwolnienie od kosztów sądowych, o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego oraz gdy stroną, jej organem, jej przedstawicielem ustawowym lub pełnomocnikiem jest sędzia, prokurator, notariusz albo profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, a także gdy stroną, jej organem lub jej przedstawicielem ustawowym jest adwokat, radca prawny lub radca Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa.

§ 5. Przepisów § 2 i 3 nie stosuje się także wtedy, gdy zastępstwo procesowe Skarbu Państwa jest wykonywane przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa.

Warto jednocześnie zauważyć, że właściwość rzeczowa sądu okręgowego, jako sądu I instancji nie została znacząco zmieniona. Jedyna zmiana jest konsekwencją likwidacji postępowania odrębnego w sprawach gospodarczych. Minimalna wartość przedmiotu sporu dla spraw właściwych dla sądu okręgowego została zrównana na poziomie 75 tyś. zł. Warto wspomnieć, iż do właściwości sądu okręgowego należ również sprawy z zakresu własności intelektualnej i zwalczania nieuczciwej konkurencji. W  konsekwencji proponowanych zmian dochodzenie ochrony osobistych i majątkowych praw autorskich przez twórcę będzie wymagało obowiązkowego zastępstwa procesowego przez adwokata lub radcę. W przeciwnym razie pozew zostanie zwrócony.

Dokładne informacje o pracach Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego oraz o projektach ustaw odnajdziemy na stronie

http://www.ms.gov.pl/kkpc/kkpc.php